Het landschap dat een eigen weg gaat

Een pad, een bruggetje, water en groen. De foto is gemaakt in Almere en toont op het eerste gezicht weinig bijzonders. Het is zo’n plek waar je gemakkelijk aan voorbij zou kunnen gaan.

Toch vertelt dit kleine stukje landschap iets wat kenmerkend is voor heel Flevoland.

In eerdere Stemmen uit de diepte kwam het al vaker voorbij: het bijzondere samenspel tussen een landschap dat door mensenhanden werd vormgegeven en het leven dat daar vervolgens een eigen weg in vond.

Soms als onderdeel van de geschiedenis van een plek, soms bijna ongemerkt op de achtergrond. In dit verhaal zetten we juist dat samenspel centraal.

Flevoland is gemaakt land. Waar ooit water was, werden lijnen getrokken, polders ingericht, wegen aangelegd en plaatsen gebouwd. Ook de natuur kreeg daarin haar plek. Bossen werden geplant, waterpartijen gegraven en gebieden ingericht waar planten en dieren ruimte kregen.

Elk deel van Flevoland heeft daarbij een eigen karakter gekregen. De uitgestrekte landbouwgronden van de Noordoostpolder voelen anders dan de bossen en watergebieden rond Almere. De randmeren vertellen weer een ander verhaal.

En toch delen ze dezelfde bijzondere oorsprong: hier werd niet alleen gebouwd op het landschap, het landschap zelf werd voor een belangrijk deel door mensen vormgegeven.

Op papier kun je veel bepalen. Maar zodra het leven zijn intrede doet, houdt die maakbaarheid ergens op.

Dat is ook te zien op deze foto. Het asfaltpad en het bruggetje zijn aangelegd. Het water kreeg zijn plaats en ook de bomen rondom het pad staan in een landschap waaraan menselijke keuzes ten grondslag liggen.

Inmiddels heeft het leven zich tussen en buiten die lijnen genesteld.

Grassen groeien langs het asfalt. Riet zoekt de waterkant op. Bomen reiken naar het licht en vormen samen een doorgang waar het pad in lijkt te verdwijnen. Vogels vinden er voedsel en beschutting. Kleine dieren bewegen zich tussen de begroeiing, vaak zonder dat wij ze opmerken.

Wat ooit werd aangelegd, ontwikkelt zich verder.

Je kunt een bos planten, maar niet bepalen hoe iedere boom zal groeien. Je kunt een natuurgebied inrichten, maar niet voorschrijven welke planten er uiteindelijk hun plek zullen vinden.

Je kunt verbindingen maken waarlangs dieren zich kunnen verplaatsen, maar zij bepalen zelf of ze daarvan gebruikmaken.

We kunnen uitnodigen. We kunnen voorwaarden scheppen. Maar wat daarop antwoordt, hebben we niet volledig in de hand.

Juist daarin is iets van de bezieling van Flevoland te vinden.

Als je naar de ontstaansgeschiedenis kijkt, zou je Flevoland kunnen zien als het resultaat van menselijk vernuft en maakbaarheid.

Land dat volgens plannen uit het water tevoorschijn kwam en vervolgens werd ingericht voor wonen, werken, landbouw en natuur.

Maar er is ook iets anders te zien. Want vanaf het moment dat het land droogviel, begonnen bodem, water, planten, dieren en mensen elkaar te beïnvloeden.

Bomen veranderden hun omgeving. Vogels en andere dieren brachten zaden mee. Planten verschenen op plekken waar niemand ze had neergezet. Water, wind en seizoenen bleven hun eigen krachten uitoefenen.

Mensen pasten hun plannen weer aan op wat er in het landschap gebeurde. Zo ontstond iets wat nooit volledig op een tekentafel kon worden vastgelegd.

Je zou Flevoland vanuit die gedachte kunnen bekijken als een organisme. Omdat alles voortdurend op elkaar inwerkt. Het ene maakt iets mogelijk voor het andere en wordt daar vervolgens zelf weer door veranderd.

Ook wij als mensen staan daar niet buiten. We leggen paden aan en planten bomen. We beheren water en richten gebieden in. We beschermen soorten en proberen andere soorten juist ruimte te geven.

Tegelijkertijd bepaalt het landschap mede waar en hoe wij kunnen leven. We bewegen mee met water, bodem, weer en alles wat zich in de loop van de tijd ontwikkelt.

Misschien ligt de grens tussen het gemaakte en het levende daardoor helemaal niet zo scherp als we soms denken.

Op de foto lijkt die grens nog even zichtbaar. Het rechte asfalt voert naar een klein bruggetje. Daarachter wordt het pad opgenomen door het groen en verdwijnt het uit het zicht.

Natuurlijk loopt het verder. Maar vanaf deze plek is niet te zien wat er achter de bomen wacht.

Misschien is dat wel een passend beeld voor Flevoland. Mensen hebben hier lijnen getrokken, mogelijkheden geschapen en een richting aangegeven. Daarna begon een samenspel dat nog altijd voortduurt.

Het land kreeg vorm. En vervolgens ging het een eigen weg.

Wanneer je door Flevoland wandelt, kijk dan eens naar wat ooit door mensen is aangelegd en naar wat het landschap daar inmiddels zelf van heeft gemaakt.

Waar groeit iets dat daar misschien nooit bewust is geplant? Welke dieren hebben een plek gevonden die ooit voor iets anders werd bedacht? Waar vervagen de lijnen tussen wat gemaakt is en wat uit zichzelf is ontstaan?

Blijf ergens staan waar die twee werelden elkaar raken. Ervaar de plek zonder meteen iets te willen verklaren. En voel wat dit met je doet. Wie weet welke magie zich dan laat ontdekken in jou.