De hurkende man

Er zijn beelden die je aankijken. En er zijn beelden die zelf kijken.

Exposure van Antony Gormley hoort zonder twijfel bij die laatste categorie. Het is het beeld van een gestalte die de wereld in zich opneemt. Hurkend, geconcentreerd, aanwezig. Alsof hij niets hoeft te zeggen om alles te zien.

In de volksmond wordt hij de hurkende man genoemd, of minder eerbiedig de poepende man. Wie dichterbij komt, merkt al snel hoe weinig recht die namen doen aan wat hier staat.

Dit is geen grap, geen ironie. Dit is een wachter, een ziener, een stil punt in een landschap dat nooit stilstaat.

Al van ver zie je hem. Vanuit Almere al, als een donkere gestalte tegen lucht en water. Een man van zesentwintig meter hoog, opgebouwd uit staal, die hurkend uitkijkt over het Markermeer, het water van Flevoland.

Hoe dichter je nadert, hoe meer de herkenbare mannelijke vorm oplost. Wat eerst een lichaam leek, wordt een open structuur. Lijnen, buizen, ruimte. Je kunt er dwars doorheen lopen.

En juist dan zie je hoe ingenieus en licht het beeld eigenlijk is, ondanks zijn enorme gewicht.

Zestigduizend kilo staal, en toch oogt hij doorlaatbaar. Niet massief, maar ademend. Alsof het beeld zelf weet dat het hier staat op de grens van water en land, tussen wat was en wat wordt.

Ik vraag me vaak af wat hij ziet.

Misschien ziet hij niet alleen het huidige water, maar ook wat hier ooit was. De zee, de dolfijnen die hier zwommen, het leven dat verdwenen is en tegelijk nog altijd aanwezig lijkt.

Misschien kijkt hij niet naar buiten, maar naar binnen. De diepte in. Het geheugen van het landschap. 

Of is hij gezellig aan het babbelen met vrouwe Nehalennia, de oeroude godin van de Noordzee.

Gormley noemt zijn landschapsbeelden zelf een stil punt in een bewegende wereld en verwacht dat het werk zal veranderen door weer, wind, zout en tijd.

Dat vind ik een troostende gedachte. Dat dit beeld niet af is, maar meebeweegt met moeder aarde en grootmoeder zee. Dat roest, licht en schaduw onderdeel worden van zijn verhaal.

We komen hier vaak als gezin. Om te kijken en zijn nabijheid te voelen. Je combineert het makkelijk met een wandeling langs het strand in de buurt. Maar eigenlijk is het beeld zelf vaak al genoeg.

Er gaat iets speciaals van hem uit. Alsof hij door al dat kijken een vorm van wijsheid heeft opgebouwd.

Misschien zit daar iets van staal en spiritualiteit samen. Hard materiaal, maar open structuur. Gewicht, maar ook ruimte. Kracht zonder beweging. Aanwezigheid zonder woorden.

Maar hoe dan ook, Exposure kijkt niet weg. Hij kijkt. En wie blijft staan, wordt vanzelf uitgenodigd om hetzelfde te doen.